Trudności w życiu seksualnym. Kiedy seks staje się wyzwaniem.
Do mojego gabinetu bardzo często trafiają osoby zgłaszające się z powodu trudności w życiu seksualnym. W toku terapii nierzadko okazuje się, że u podłoża tych problemów leży doświadczenie przemocy seksualnej – jawnej lub ukrytej, z dzieciństwa albo z dorosłości.
W takim przypadku w terapii par często słyszę dwie skrajnie różne narracje: mężczyzna mówi, że jego partnerka nigdy nie chce seksu, unika go, kobieta z tej samej relacji mówi, że dla niego liczy się tylko seks. Z opowieści kobiety staje się zrozumiałe, że w swoim partnerze widzi ona nie tyle ukochanego mężczyznę, ile raczej wroga, zdrajcę i seksualnego zboczeńca. Taki obraz relacji przybiera formę wewnętrznego dramatu i uniemożliwia parze swobodne przeżywanie seksualności oraz cieszenie się bliskością.
Jak trauma seksualna wpływa na psychikę?
Doświadczenie przemocy seksualnej jest dla psychiki skrajnie destrukcyjne. Aby przetrwać traumę, psychika uruchamia mechanizm rozszczepienia – oddzielenia tej części siebie, która przeżyła ból, wstyd i bezsilność. W konsekwencji dochodzi do: dysocjacji – odłączenia ciała od psychiki, zaburzenia kontaktu z własnymi emocjami, trudności w rozpoznawaniu własnych granic.
Trauma zmienia także funkcjonowanie mózgu. U osób po doświadczeniu przemocy seksualnej ciało migdałowate prawej półkuli, odpowiedzialne za szybką reakcję na zagrożenie, zaczyna automatycznie interpretować niejednoznaczne sygnały jako niebezpieczne. W efekcie nawet niewinny dotyk partnera może wywoływać: uczucie obrzydzenia, lęk, napięcie, zamrożenie emocjonalne.
Dwie drogi po traumie seksualnej
Po doświadczeniu traumy dalsze życie psychiczne bardzo często podąża jedną z dwóch dróg:
- Droga unikania traumy, czyli wycofanie się z seksualności:
Najczęstsze objawy:
a) silny lęk przed współżyciem,
b) przeżywanie seksu jako przykrego obowiązku „dla partnera”,
c) poczucie sztywności, strachu, bezradności, winy i „bycia złą”,
e) przewlekłe bóle w obrębie miednicy,
f) waginizm – bolesny skurcz mięśni pochwy uniemożliwiający penetrację,
g) awersja seksualna, brak podniecenia oraz trudności w odczuwaniu przyjemności seksualnej,
h) unikanie własnej seksualności i cielesności.
2. Droga nieświadomego odtwarzania traumy, czyli ponowne wchodzenie w sytuacje zagrażające:
Najczęstsze objawy:
a) duża liczba partnerów seksualnych, prostytucja,
b) wyzywający, wulgarny sposób ubierania się,
c) wybór partnerów, którzy prowokują do skrajnych eksperymentów seksualnych,
d) fiksacja na strefie seksualnej i własnej seksualności.
Obie drogi są próbą poradzenia sobie z bólem – żadna z nich nie prowadzi jednak do prawdziwego poczucia bezpieczeństwa.
Co może być doświadczeniem traumy seksualnej?
Traumą seksualną nie jest wyłącznie gwałt. Do traumy może prowadzić także:
- chodzenie rodziców, rodzeństwa nago po domu przy dziecku
- współżycie rodziców w obecności dziecka
- kontakty seksualne z dzieckiem
- gry seksualne między rodzeństwem
- bicie dziecka po nagich pośladkach
- stymulowanie genitaliów dziecka lub własnych przy dziecku
- wulgarne, seksualizujące zachowania dorosłych wobec dziecka
- dotykanie dziecka w stanie pobudzenia seksualnego
Dla psychiki dziecka każda z tych sytuacji może być silnie traumatyzująca, nawet jeśli nie była nazywana przemocą.
Terapia traumy seksualnej
Ze względu na głębokie zmiany w psychice i funkcjonowaniu mózgu, terapia traumy seksualnej jest procesem wymagającym ogromnej uważności, cierpliwości, specjalistycznego przygotowania terapeuty.
Jednocześnie przy ostrożnej, stabilnej i empatycznej pracy terapeutycznej możliwa jest realna poprawa jakości życia, relacji i kontaktu z własną seksualnością.